Het kan écht: van fotoberg naar fotoboeken! Een verhaal uit de praktijk

“Van fotoberg naar… ” was de slogan voor september bij FON. Dat was een understatement in mijn geval. Ik keek aan tegen een berg zo groot als de Mont Blanc met dozen vól filmpjes, foto’s en dia’s die zich verzameld hadden in de afgelopen ruime eeuw. Ik kom uit een familie waarin ze, zowel van vaders- als van moederskant, al bijzonder vroeg in de fotogeschiedenis interesse hadden in het vastleggen van het dagelijks leven op de tuinderij, boerderij of bakkerij.

Om een beeld te geven van wat zich op mijn zolder verzameld heeft:

• 26 héél oude familiealbums, met foto’s die teruggaan tot 1890.
• Een 30-tal 8mm-filmspoelen gemaakt door mijn opa van moederskant in de periode van ca. 1960 tot 1983.
• 32 dozen met dia’s – en 2 nog werkende projectoren en een ouderwetse projectortafel.
• 3 albums en ontelbare bananendozen vol analoge foto’s van mijn ouders met vooral veel vakanties, kiekjes uit het leven van mij en mijn broer en onze familietradities.
• En tot slot mijn eigen collectie van 5 albums, 7 insteekmappen, dozen vol losse foto’s en memorabilia (denk aan: tekeningen kleuterschool, diploma’s en agenda’s vanaf 1988) en 77.324 digitale foto’s (en de teller loopt door…) op een externe schijf, van mijn echtgenoot en mij sinds 2003. De digitale collectie heb ik gelukkig al redelijk op orde qua mappenstructuur en jaartallen.

Ik ben onder de bezielende begeleiding van FON’s Ellen Massaro, begonnen met een Plan van Aanpak en het inventariseren van alle dozen. En ik begreep al snel dat ik een veel te optimistische planning had gemaakt voor deze klus, nee, dit is niet in 2 jaar gedaan 🙂

Desalniettemin ben ik toch van start gegaan in oktober 2022. Met een aantal hulpmiddelen: een groot aantekenboek, een flipover met mijn stamboom (hallo betovergrootmoeder Antje -geboren 7 april 1858- die op de foto staat met haar eigen gezin) en vooral: een vergrootglas. Die laatste heb je zeker nodig als je foto’s uit de jaren ’30, ’40 en ’50 of dia’s bekijkt of als je details wilt onderzoeken.

Wat heeft mij geholpen bij het beginnen aan de klus?

Terugkijkend op de uitdagingen sinds de start zijn er een paar zaken die er voor mij uitspringen.

1. Heb plezier in het spelen van detective, wees nieuwsgierig en wen jezelf aan om consequent je familie-tijdlijn en je aantekeningen aan te blijven vullen! Bij het maken van een fotoboek of fotoshow heb je die aantekeningen echt nodig en je geheugen is meestal minder goed dan je hoopt…
2. Vraag hulp aan een paar oudere familieleden om mensen en gebeurtenissen te duiden. Vraag naar de verhalen, ze zullen je dankbaar zijn. #StartVandaag!
3. En misschien wel voor mij het belangrijkste: een paar doelen mét deadlines voor bijzondere mijlpalen, binnen een overzichtelijke termijn van 2 jaar. Het 50-jarig huwelijk van mijn ouders, mijn broer die 50 werd en mijn moeder die 75 werd. Plus een grote familiereünie. Genoeg redenen om bijzondere fotoboeken te maken of een filmavond of fotoshow te organiseren en het materiaal te delen! En dankzij het reeds georganiseerde materiaal kon ik spontaan ‘het grote (foto)boek van Sinterklaas’ maken, met 7 decennia Sinterklaastradities in onze familie. Een echte surprise voor mijn ouders in 2022, toen we voor het eerst in 48 (!) jaar tijd geen sinterklaasfeest konden vieren met elkaar. Uiteraard werd het fotoboek bezorgd met een heus gedicht.
4. Maak een keuze in het wegdoen van onscherpe en nietszeggende foto’s. Maar let op: foto’s zijn pas nietszeggend, als niemand in de familie weet wie er op de foto staat of welke gebeurtenissen je bekijkt. En dan nog kan er een algemeen belang zijn voor bijvoorbeeld een stadsmuseum (film en fotomateriaal van ‘Woerden 700 jaar stad’ in 1972).

Wat zijn mogelijke struikelblokken als je bezig bent met organiseren?

Perfectie! Perfectie is de vijand van het goede, zo schreef Voltaire al in 1772. Streef niet naar alles 100% kloppend te hebben. Een ruwe schets van je tijdslijn en familiestamboom is om te beginnen helemaal goed. De foto’s zullen je al werkenderwijs helpen om dingen scherper weg te zetten in de familielijn. Helaas hebben we niet allemaal oma’s die jaartallen en omschrijvingen bij foto’s hebben gezet. En dan is een “ongeveer toen”-jaartal prima. Want ook al klopt het niet helemaal met je tijdlijn, hopelijk is het beeld en de herinnering aan het moment alweer een goede reden voor een glimlach op je gezicht. En door het domweg beginnen met sorteren van foto’s krijg je doorgaans vanzelf enthousiaste verhalen los in de familie en met die verhalen kun je ook weer verder. Tegelijkertijd: verwacht niet overal evenveel enthousiasme voor je uitzoekwerk! Bij sommigen kunnen beelden ook ongewenste emoties en nare herinneringen boven brengen. Wees hierop voorbereid. Maar het delen van de familie-fotocollectie en verhalen hebben vooral veel mooie en open gesprekken gebracht!

En tot slot: sta open voor verrassingen. Bij het uitzoeken van de filmpjes kwam ik erachter dat de aantekeningen van mijn enthousiast filmende opa op de 8mm-spoelen niet altijd gelijk zijn aan de inhoud van de film. Domper, of? In plaats van een 10-minutenfilmpje van mijn broer als jonge peuter waar ik hem mee had willen verrassen, kijk ik opeens naar beelden van mijn opa en oma eind jaren ‘50 die al op vakantie gingen naar Italië en Spanje. Ik heb door onze familiefilm- en fotocollectie onverwachts een bredere geschiedenis van Nederland gezien, als je kijkt naar sociale en economische ontwikkelingen zoals de opkomst van toerisme naar het buitenland. Ook bijzonder.

Ga ik verder met het digitaliseren van de fotocollectie? Zeker, vrolijk voorwaarts!

Alles bij elkaar heb ik nu een goed inzicht in de collectie en ben ik tot en met het jaar 1989 klaar met inscannen van de analoge foto’s. En ik ga er zeker mee door deze herfst/winter met mijn Epson-thuisscanner. Die heb ik trouwens van mijn ouders gekregen omdat ze zo blij waren dat ik met de familiefoto’s en -dia’s aan de slag ging, superlief! De tussentijdse resultaten en de reacties op de drie fotoboeken en de filmavond zijn heel plezierig om de moed erin te houden met zulke grote hoeveelheden foto- en filmmateriaal. Het helpt mij als familiearchivaris als men zichtbaar verrast, ontroerd en blij is. Zoals onlangs bij een familiereünie van vaderskant: sommige familieleden hebben foto’s gezien van reeds overleden vaders, moeders of echtgenoten uit de periode 1910-1960, waarvan ze niet eens wisten dat dit beeld bestond. Diezelfde avond is de collectie via Google online beschikbaar gemaakt voor alle familieleden en kan iedereen naar hartenlust erin grasduinen, af laten drukken etc.

Dus daarom, begin vandaag nog aan die fotoberg en maak er mooie fotoboeken mee! Want verhalen vertellen aan elkaar en delen met de volgende generaties is echt heel waardevol. Een bananendoos vol foto’s maar zonder verhaal is voor de volgende generaties een ondankbaar cadeau. 

Wendy van der Tol, cursist van FON’s ‘Al je afgedrukte foto’s op orde in 8 stappen’.